De Britse Maritime and Coastguard Agency (MCA) adviseert zeilers, scheepseigenaren, havens en iedereen in de maritieme sector om zich voor te bereiden op varen zonder GPS. De instantie publiceerde op 1 oktober de richtlijn Marine Guidance Note MGN 719. Daarin staat dat spoofing, jamming, signaalverlies en interferentie van satellietnavigatiesystemen (GNSS) wereldwijd toenemen. De Nederlandse Kustwacht steunt de Britse oproep en vraagt zeevarenden om verdachte situaties te melden.
In MGN 719 wijst de MCA op het groeiende risico van GNSS-storingen. De maritieme sector wordt gevraagd zijn werkwijze te herzien en ervoor te zorgen dat veilige navigatie niet volledig van GPS afhangt. De waarschuwing komt na een duidelijke toename van storingen en spoofing. GPS moet daarom met de nodige voorzichtigheid worden gebruikt, omdat het systeem niet langer altijd betrouwbaar is.
De MCA raadt zeevarenden aan te oefenen met alternatieven voor GPS. Ook vraagt de instantie de werkwijze aan boord tegen het licht te houden. Bemanningen moeten de vaardigheden en de uitrusting hebben om op traditionele wijze te navigeren, met papieren zeekaarten, passer en plotgereedschap.
1.702 positiesprongen in één week
De afgelopen jaren is het aantal meldingen van GNSS-storingen wereldwijd sterk gestegen. Vooral de Zwarte Zee, de Oostzee, de Golfregio en delen van Oost-Azië worden genoemd. De storing kan op twee manieren werken. Bij jamming worden satellietsignalen geblokkeerd of verstoord. Bij spoofing krijgt de ontvanger valse positie-informatie.
Uit aparte monitoring blijkt hoe groot het probleem is. In één week in september werden 1.702 onmogelijke positiesprongen vastgesteld, waarbij 379 schepen betrokken waren.
„Deze interferentie verslechtert of verhindert de via satelliet verkregen PNT (positie, navigatie en timing), wat betekent dat GNSS op bepaalde locaties niet langer altijd beschikbaar is“, schrijft de MCA in de richtlijn.
Van stuurautomaat tot havensysteem
De waarschuwing gaat veel verder dan elektronische kaarten. De MCA noemt een lange lijst apparatuur die kwetsbaar kan zijn: ECDIS, AIS, stuurautomaten, dynamische positioneringssystemen, radar, gyrokompassen en GMDSS-communicatieapparatuur.
Ook aan wal kunnen systemen getroffen worden. De MCA noemt verkeersbegeleiding, loodsdiensten, havenbeheerplatforms en geautomatiseerde logistieke systemen.
Volgens de richtlijn is er steeds meer bewijs dat verstoring van satellietnavigatie een echt operationeel gevaar wordt. Het is geen incidenteel ongemak meer dat alleen in conflictgebieden speelt.
Echte navigatiekennis en vaardigheden
De richtlijn benadrukt opnieuw dat bemanningen moeten kunnen navigeren zonder satellietpositie. Genoemd worden radarpeilingen, visuele peilingen, astronavigatie en het goede oude gegist bestek.
„Het zijn geen vaardigheden die we naar de geschiedenisboeken zouden moeten verbannen; het zijn vaardigheden die mogelijk je leven kunnen redden als de elektronica op een cruciaal moment uitvalt. Je kunt alle technologie van de wereld hebben, maar als je de beperkingen ervan niet begrijpt, of niet weet wat je moet doen als het faalt, loop je het risico jezelf en anderen in gevaar te brengen“, aldus de Britse overheid.
Kustwacht roept op tot melden
De Nederlandse Kustwacht reageert positief op de Britse richtlijn. „Alles wat bijdraagt aan weerbaarheid en bewustzijn (voor reisvoorbereiding) in de scheepvaart steunen wij logischerwijs. Reisvoorbereiding is ontzettend belangrijk en helemaal nu we niet altijd uit kunnen gaan van alle digitale systemen.“
Volgens de Kustwacht moeten zowel de beroepsvaart als de pleziervaart bij hun reisvoorbereiding nagaan welke back-upsystemen er zijn als systemen uitvallen door jamming of spoofing. „Er schuilt namelijk een groot gevaar achter spoofing- en jammingsignalen voor de verkeersveiligheid op zee. Deze signalen verstoren of misleiden GNSS/GPS-systemen en kunnen communicatie onmogelijk maken. Hierdoor kunnen schepen en vliegtuigen uit koers raken, met onveilige situaties of aanvaringen tot gevolg.“
De Kustwacht wil daarom dat zeevarenden mogelijke spoofing of jamming melden. „Zodat we een volledig beeld hiervan krijgen. En om i.s.m. bijvoorbeeld de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) en Politie mogelijke veroorzakers te achterhalen.“ Melden kan via het meldformulier op de website van de Kustwacht of telefonisch bij het Kustwachtcentrum op +31 88 958 4000.
Of de Nederlandse overheid met een vergelijkbaar advies komt, en wat dat zou betekenen voor wet- en regelgeving, is nog niet bekend.
Achtergrond: MGN 719
Met een Marine Guidance Note geeft de Britse Maritime and Coastguard Agency de maritieme sector advies over veiligheid en goede praktijk. MGN 719 heet voluit „Operating in GNSS denied and degraded environments“ en is in zijn geheel te lezen op de website van de Britse overheid. De richtlijn richt zich op de hele maritieme sector, van koopvaardij en visserij tot havens en walorganisaties. Zeilers die op zee varen, vallen daar ook onder.
Op de afbeelding: AIS storing
De oranje lijn toont het spoor van een schip in het gebied bij Moermansk over 24 uur. Gegevens zijn gebaseerd op het AIS-systeem dat positie krijgt van GNSS. Hier kan het lijken alsof het schip zich ver binnen op het land bevindt, nadat het over grote gebieden is verhuisd – helemaal naar het Noorse gebied bij Kirkenes. De verstoringen van de GNSS zijn hier absoluut duidelijk.
