Voor de noordwestkust van Spanje hebben orka’s van de zogenaamde Gladys-groep op donderdag 23 juli vier zeilboten aangevaren, waarvan er één zonk. Het zeiljacht Idem verloor na de interactie zijn stuurvermogen, maakte water en verdween uiteindelijk volledig onder water, ongeveer anderhalve kilometer voor Estaca de Bares, het noordelijkste punt van het Iberisch schiereiland in de provincie A Coruña. De twee opvarenden werden opgepikt door een passerende motorboot en bleven ongedeerd. Het incident bevestigt opnieuw dat de orka-problematiek zich niet langer beperkt tot de Straat van Gibraltar, maar ook de Galicische wateren treft.
Volgens de Spaanse zeeredding raakte het roer tijdens de aanvaring zodanig beschadigd dat het jacht niet langer manoeuvreerbaar was. Kort daarna meldde de bemanning wateringress. Terwijl de twee zeilers eerst door een nabije motorboot werden overgenomen, arriveerde even later een reddingskruiser die de geredden naar Cariño bracht. De Idem lag op dat moment al diep in het water en kon niet meer worden gered.
De redding verliep volgens de kustwacht via het reddingsschip Shaula, uitgestuurd door CCS Finisterre. Een Helimer 401-helikopter vloog boven het gebied om te controleren op eventuele vervuiling. Voor wedstrijd- en toerzeilers die de staande mastroute langs Noordwest-Spanje overwegen, onderstreept het incident dat het risicogebied groter is dan vaak wordt aangenomen.
Vier interacties op één dag in hetzelfde vaargebied
De Idem was niet de enige boot die die dag werd getroffen. Volgens de Spaanse autoriteiten ging het om de vierde orka-interactie in het gebied op die dag. Bij een van de andere jachten bleef de roerschade minimaal, waardoor het zijn tocht naar Viveiro kon voortzetten.
Rond het middaguur raakte het Britse zeiljacht Glatisant stuurloos in de ría van Viveiro nadat het roer onbruikbaar was geworden. Reddingsschip Alioth bereikte de positie en begeleidde het jacht naar de haven.
Een ander zeiljacht, de Kador, kreeg eveneens met de dieren te maken. Aan boord bevonden zich één bemanningslid en drie katten. De Kador kon net als de vierde boot zijn weg vervolgen. Volgens de oorspronkelijke berichtgeving van Loose Cannon zou de Idem een van de weinige jachten zijn die sinds mei 2020 volledig zonken, al lopen de cijfers over het totale aantal gezonken boten tussen bronnen uiteen.
Speculatie over de oorzaak en het profiel van de Gladys-groep
Over de beweegredenen achter de aanvaringen bestaat nog altijd geen zekerheid. De theorieën variëren van een vorm van spel tot een op trauma gebaseerde afkeer van boten of mensen. Wetenschappers blijven onzeker over het gedrag; de leidende hypothese is dat het om een vorm van spel gaat, terwijl de wraaktheorie als minder waarschijnlijk wordt beschouwd.
Het gaat om een beperkte groep dieren. De aanvaringen worden toegeschreven aan vijftien orka’s die permanent in de wateren voor het Iberisch schiereiland leven en door onderzoekers “Gladys” zijn genoemd, afgeleid van het woord gladiator. De bredere populatie orka’s wereldwijd vertoont dit gedrag niet.
De omvang van het fenomeen is aanzienlijk. Sinds 2020 zijn er bijna 700 interacties tussen orka’s en boten rond het Iberisch schiereiland geregistreerd. Ongeveer de helft daarvan leidde tot schade.
Advies aan zeilers en het risico van het spaderoer
Het advies aan zeilers verschilt naargelang de bron. Officiële instanties raden schippers aan dicht bij de kust te blijven in het gebied tussen de Golf van Cádiz en de Straat van Gibraltar, waar tussen mei en augustus doorgaans een piek in orka-activiteit optreedt. Afhankelijk van Spaanse of Portugese autoriteiten wordt aangeraden richting ondiep water te varen of de boot in achteruit te zetten wanneer orka’s naderen.
Onder zeilers circuleren daarnaast uiteenlopende praktische suggesties, van zand overboord gooien tot het overboord werpen van waterdicht vuurwerk. De wetenschappelijke onderbouwing hiervoor ontbreekt echter grotendeels.
Vanuit technisch oogpunt wordt gewezen op het spaderoer als kwetsbaar element. Dit type onbeschermd roer zou zowel aantrekkelijker zijn als doelwit als gevoeliger voor schade, omdat een impact de waterdichte afdichting rond de roerkoning kan vernielen. Tot op heden vielen er bij geen enkele interactie gewonden, noch bij mens noch bij dier.
Over de Iberische orka-interacties
Sinds mei 2020 registreren onderzoekers een reeks aanvaringen tussen een subpopulatie orka’s en zeilboten langs de kusten van Spanje, Portugal en Marokko. De incidenten concentreren zich rond de Straat van Gibraltar en, zoals dit geval aantoont, in toenemende mate langs de Galicische noordkust. De Iberische orka is een als bedreigd beschouwde subpopulatie. Het fenomeen wordt gevolgd door onderzoeksgroepen zoals GT Orca Atlántica, die zeilers via meldingssystemen en apps op de hoogte houden van recente waarnemingen. Volg de verdere ontwikkelingen rond deze en andere maritieme veiligheidsthema’s op de toegewijde nieuwspagina van van Orka aanvallen op Zeiltrends.nl
